Աշխարհում 18:00 08/05/2015

Վիլյամ Շաբաս. Ցեղասպանություն տերմինը կարող է օգտագործվել 1915-ի դեպքերի համար՝ հակառակ որոշ կառավարությունների պնդումներին

«Ցեղասպանություն» իրավական տերմինի կիրառման և Հայոց ցեղասպանության իրավական ասպեկտներին առնչվող մի շարք այլ հարցերի շուրջ Panorama.am-ը զրուցել է միջազգային իրավունքի և ցեղասպանության իրավունքի ճանաչված մասնագետ Վիլիամ Շաբասի հետ:

-Պրոֆեսոր Շաբաս, Հայոց ցեղասպանությունը չճանաչող որոշ պետություններ պնդում են, թե ցեղասպանություն բառը չի կարող օգտագործվել 1915թ.-ի դեպքերը բնութագրելու համար, քանի որ դրանք տեղի են ունեցել նախքան այդ տերմինի սահմանումը: Արդյո՞ք սա ճիշտ փաստարկ է:
-1948թ.-ի Ցեղասպանության կոնվենցիան «ճանաչում է, որ պատմության բոլոր ժամանակաշրջաններում ցեղասպանությունը մեծ կորուստներ է պատճառել մարդկությանը»: Երկու տարի առաջ ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեան ընդունեց մի բանաձև, որում ասվում է՝ «ցեղասպանության հանցագործության բազմաթիվ դեպքեր են տեղի ունեցել, երբ ռասայական, կրոնական, քաղաքական և այլ խմբեր ոչնչացվել են ամբողջությամբ կամ մասամբ»: Հետևաբար կասկած չկա, որ Ցեղասպանություն բառը կարող է օգտագործվել այն դեպքերի համար, որոնք տեղի են ունեցել տվյալ տերմինի սահմանումից շատ առաջ՝ հակառակ որոշ կառավարությունների պնդումներին, որոնք վիճարկում են սա՝ հրաժարվելով խոսել Հայոց ցեղասպանության մասին:

-Իսկ Ցեղասպանության կոնվենցիան կարո՞ղ է հետադարձ ուժով կիրառվել Հայոց ցեղասպանության դեպքի համար:
-Ցեղասպանության կոնվենցիայի կիրառումն այն դեպքերի համար, որոնք տեղի են ունեցել այդ կոնվենցիայի ուժի մեջ մտնելուց առաջ, ուրիշ հարց է: Միջազգային իրավունքում ընդունված է, որ պայմանագրերը կիրառվում են միայն ստորագրմանը հաջորդող ժամանակահատվածի համար, եթե իհարկե կոնվենցիայում չի նշվում հակառակը՝ կամ բացահայտ տեքստով, կամ որպես ենթադրություն: 

Այս հարցին պարզաբանում տրվեց Արդարադատության միջազգային դատարանի՝ Խորվաթիան ընդդեմ Սերբիայի գործով 2015թ.-ի փետրվարի 3-ի որոշման մեջ: Դատավճռի 100-րդ կետը նշում է. «դատարանն այսպիսով եզրակացնում է, որ կոնվենցիայի դրույթները պետության վրա պարտավորություն չեն դնում այն իրադարձությունների համար, որոնք տեղի են ունեցել նախքան այդ կոնվենցիան ուժի մեջ կմտներ տվյալ պետության համար»: Հետևաբար հարցի պատասխանն է՝ ոչ:

- Այդ դեպքում ինչպե՞ս էր ցեղասպանության հանցագործությունը պատժելի նախքան Ցեղասպանության կոնվենցիայի ընդունումը, մասնավորապես՝ 1915թ.-ին:
-Ցեղասպանությունը հանցագործություն է սովորութային միջազգային իրավունքի (customary law) համաձայն՝ ինչպես հիմա, այնպես էլ 1915թ.-ին, երբ այն իրականացվեց հայերի դեմ: 

-Որքա՞ն ճանաչում է անհրաժեշտ, որպեսզի Թուրքիան պարտավորված լինի փոխհատուցում վճարել Հայոց ցեղասպանության համար:
-Քանի որ, ինչպես ցույց տվեց Արդարադատության միջազգային դատարանի որոշումը, Ցեղասպանության կոնվենցիայից բխող պարտավորությունները չեն կարող կիրառվել 1915թ.-ի ցեղասպանության համար, սա կարող է լինել բացառապես տեսական հարց: Իհարկե, Հայոց ցեղասպանության ճանաչումը տարբեր կառավարությունների և խորհրդարանների կողմից չի կարող փոխել իրավիճակն այն պնդման շուրջ, որ կա փոխհատուցումներ վճարելու իրավական պարտավորություն: Կարելի է վիճել, որ թեև Ցեղասպանության կոնվենցիան չի կարող կիրառվել տվյալ դեպքի համար, այնուամենայնիվ, սովորութային իրավունքի համաձայն կա 1915թ.-ի դեպքերի համար փոխհատուցում վճարելու պարտավորություն: Սակայն չկա այնպիսի դատարան կամ Թուրքիայի վրա իրավասություն ունեցող մարմին, որտեղ կարելի կլիներ ներկայացնել այս փաստարկը:

- Ի՞նչ հետագա քայլեր խորհուրդ կտայիք Հայաստանի կառավարությանը այս հարցն առաջ տանելու համար: Արդյո՞ք ընդհանրապես նպատակահարմար է գործը ներկայացնել Արդարադատության միջազգային դատարան կամ մեկ ուրիշ ատյան, թե ոչ:
-Վերը նշված պատճառներից ելնելով՝ ես չեմ կարծում, որ ներկայումս կա որևէ միջազգային տրիբունալ կամ նման այլ մարմին, որտեղ այսպիսի հայցը իրատեսական հեռանկար կունենա: Գերմանիայի կողմից հրեաներին ցեղասպանության համար վճարած փոխհատուցումը երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո դրական օրինակ է: Գերմանիան վճարեց ոչ թե այն պատճառով, որ ուներ փոխհատուցումներ վճարելու իրավական պատրավորություն, այլ որովհետև նա գտավ, որ դա ճիշտ քայլ կլիներ: Թուրքիայի համար նույնպես սա կլինի առաջ շարժվելու ճանապարհը: Իհարկե Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչումն ու աճող գլոբալ կոնսենսուսը կարող են օգնել համոզել Թուրքիային փոխել իր դիրքորոշումը:

Վիլյամ Շաբասը միջազգային իրավունքի պրոֆեսոր է Լոնդոնի Միդլսեքս համալսարանում և «Ցեղասպանությունը միջազգային իրավունքում» գրքի հեղինակն է: Նա անվանում է ցեղասպանությունը հանցագործությունների հանցագործությունը և գտնում է, որ նախորդ դարում բառի ուղիղ իմաստով ցեղասպանություն իրականացվել է երեք անգամ՝ հայերի, հրեաների և թութսիների հանդեպ:


Հարցազրույցը՝ Նվարդ Չալիկյանի



Աղբյուր` Panorama.am
Share |
Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

23:37
Տղամարդը հայտնել է, որ ռուսական համարանիշներով «Նիվա»-ի վարորդը կրակել է իր անասունների և իր ուղղությամբ
SHAMSHYAN.com-ի տեղեկություններով՝ հոկտեմբերի 19-ին, արտակարգ դեպք է տեղի ունեցել Արարատի մարզում։ Ժամը 09։55-ի սահմաններում ՀՀ Ներքին գործերի...
Աղբյուր` Panorama.am
22:57
ԱՄՆ-ը Վրաստանին սպառնացել է հետևանքներով
ԱՄՆ-ը Վրաստանին սպառնում է «հետագա հետևանքներով»՝ կապված ենթադրյալ ընտրական խախտումների հետ, և եթե Թբիլիսին շարունակի իր ներկայիս...
Աղբյուր` Panorama.am
22:25
Ըմբիշ Կարեն Ասլանյանը կպայքարի բրոնզե մեդալի համար
ԱԱ. 63 կգ Կարեն Ասլանյանը պարտվեց կիսաեզրափակչում և կպայքարի բրոնզե մեդալի համար: Այդ մասին հայտնում է Հայաստանի ըմբշամարտի ֆեդերացիան...
Աղբյուր` Panorama.am
22:14
«Լոռու տարածաշրջանային պետական քոլեջի» տնօրենը «Chevrolet»-ով վրաերթի է ենթարկել հետիոտնի
Հոկտեմբերի 27-ին, ժամը 21:50-ի սահմաններում Լոռու մարզի բնակիչ 40-ամյա Տիգրան Թադևոսյանն իր վարած «Chevrolet» մակնիշի ավտոմեքենայով...
Աղբյուր` Panorama.am
22:02
Թբիլիսիում ընտրությունների արդյունքների դեմ ցույցն ավարտվել է առանց միջադեպերի
Թբիլիսիում խորհրդարանի շենքի մոտ ընդդեմ խորհրդարանական ընտրությունների արդյունքների ընդդիմության ցույցն ավարտվել է առանց միջադեպերի։ Այդ մասին...
Աղբյուր` Panorama.am
21:39
1000 խոշոր հարկատուների ցանկում ներառվել 79 ՏՏ ընկերությունները պետբյուջեի համար ապահովել են 64 մլրդ դրամ. Modex
Modex վերլուծական կենտրոնից հայտնում են. «ՏՏ խոշոր հարկատուները, հունվար-սեպտեմբեր 2023/24  2024 թվականի հունվար-սեպտեմբեր...
Աղբյուր` Panorama.am
21:15
Խոշոր հրդեհ՝ 16-րդ թաղամասի բազմաբնակարանային շենքում
Հոկտեմբերի 28-ին, ժամը 15։40-ի սահմաններում ՀՀ ներքին գործերի նախարարության փրկարար ծառայության 9-11 ճգնաժամային կառավարման ազգային կենտրոն...
Աղբյուր` Panorama.am
20:43
Քյարամյան–Աղազարյան վեճով կզբաղվի Հակակոռուպցիոն կոմիտեն. քրեական վարույթ է նախաձեռնվել
Ազգային ժողովում Հովիկ Աղազարյանի և Արգիշտի Քյարամյանի միջև տեղի ունեցած միջադեպով քրեական վարույթ է նախաձեռնվել, Sputnik Արմենիայի փոխանցմամբ,...
Աղբյուր` Panorama.am
20:27
Ադրբեջանն ու Հայաստանն անկեղծ ջանքեր են գործադրում տարածաշրջանում խաղաղության համար. Էրդողան
Ադրբեջանն ու Հայաստանն անկեղծ ջանքեր են գործադրում տարածաշրջանում խաղաղության համար։ Այդ մասին հայտարարել է Թուրքիաի նախագահ Թայիփ Էրդողանը՝...
Աղբյուր` Panorama.am
20:13
Խաղաղության համաձայնագրի պայմաններն առկա են, և այն պետք է կնքվի COP 29-ից առաջ․ ՀՀ-ում Ֆրանսիայի դեսպան
«Ադրբեջանը պարտավոր է թույլ տալ հայերի վերադարձը Արցախ»։ Այս մասին «Հետք»-ի հետ զրույցում ասել է Հայաստանում Ֆրանսիայի...
Աղբյուր` Panorama.am
20:00
Վրաստանում խորհրդարանական ընտրությունների ժամանակ հայտնաբերված խախտումները պետք է հետաքննվեն․ ԵԽ պատգամավորներ
Եվրախորհրդարանի արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովի նախագահ Դեյվիդ Մաքալիսթերը, Հարավային Կովկասի հետ հարաբերությունների պատվիրակության...
Աղբյուր` Panorama.am
19:45
Փաշինյանի որոշմամբ հրապարակվել է ՄԻԵԴ դատավորի պաշտոնում ՀՀ-ի կողմից առաջադրվող թեկնածուների նոր ցուցակը
Նիկոլ Փաշինյանը հոկտեմբերի 28-ին որոշում է ստորագրել, որով հաստատվել է Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի դատավորի պաշտոնում Հայաստանի...
Աղբյուր` Panorama.am
19:31
Արցախցի Էրիկ Առստամյանը հաղթեց թուրք Ֆիդանին
Չեռնոգորիայի Բուդվա քաղաքում անցկացվող բռնցքամարտի աշխարհի երիտասարդական առաջնությունում արցախցի Էրիկ Առստամյանը դուրս եկավ քառորդ եզրափակիչ։...
Աղբյուր` Panorama.am
19:19
Հանցանքը՝ որպես սխրանք․ Հայկ Դեմոյան
Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտի նախկին տնօերն Հայկ Դեմոյանը գրում է. «Հանցանքը՝ որպես սխրանք Ամենաշատը ինձ ապշեցնում է...
Աղբյուր` Panorama.am
19:06
Կարեն Ասլանյանը Տիրանայում ընթացող ոչ օլիմպիական քաշերի աշխարհի առաջնությունում դուրս է եկել կիսաեզրափակիչ
Հայաստանի հունահռոմեական ոճի ըմբշամարտի հավաքականի անդամ, 63 կգ քաշային Կարեն Ասլանյանը Տիրանայում ընթացող ոչ օլիմպիական քաշերի աշխարհի...
Աղբյուր` Panorama.am
18:52
ՔՊ-ն արտահերթ նիստ կգումարի
«Քաղաքացիական պայմանագիր» խմբակցության նախաձեռնությամբ խորհրդարանը հոկտեմբերի 31-ին` ժամը 13:00-ին, արտահերթ նիստ կգումարի։...
Աղբյուր` Panorama.am
18:42
Ոստիկանները փորձում են մեզ թատրոնից բռնի ուժով դուրս հանել․ «Գոյ» թատրոնի դերասան
 «Այս պահին ոստիկանները բանակցում են տղաների հետ և փորձում են մեզ թատրոնից բռնի ուժով դուրս հանել։ Չեն սպասում գոնե տասը րոպե մինչև...
Աղբյուր` Panorama.am
18:25
Չեղած կազմակերպությունից ի՞նչ նվեր է ստանում կառավարությունը, անհասկանալի է․ Նազելի Վարդանյան
«Հստակ չգիտեմ, թե ինչո՞ւ են արդեն մի քանի անգամ հետաձգում բաժնետոմսերի նվիրատվության պայմանագրի կնքումը, սակայն , կարծում եմ՝ խնդիրը ոչ թե...
Աղբյուր` Panorama.am
18:12
Թուրքիայի ԱԳՆ-ն դատապարտել է Իրանի դեմ Իսրայելի հարձակումը
Թուրքիայի արտգործնախարարությունը հաղորդագրություն է տարածել Իսրայելի կողմից Իրանի դեմ իրականացված հարձակման վերաբերյալ: Էրմենիհաբերի...
Աղբյուր` Panorama.am
18:08
Առաջիկայում հնարավոր է գերիների և անհետ կորածների հարցով հանդիպում լինի ադրբեջանական կողմի հետ. ԱԱԾ տնօրեն
«Առաջիկայում հնարավոր է գերիների և անհետ կորածների հարցով հանդիպում կազմակերպվի ադրբեջանական կողմի հետ»,- ԱԺ-ում լրագրողների հետ...
Աղբյուր` Panorama.am
17:48
Ադելը և Սելին Դիոնը հանդիպման ժամանակ արտասվել են
Բրիտանացի երգչուհի Ադելը հանդիպել է իր անբուժելի հիվանդ գործընկերոջ՝ Սելին Դիոնի հետ Լաս Վեգասի Caesars Palace-ի Colosseum Theatre-ում իր իսկ...
Աղբյուր` Panorama.am
17:35
Սունդուկյանի անվան թատրոնի տնօրենը ոստիկանների հետ մտավ «Գոյ» թատրոնի դահլիճ
«Անվտանգության աշխատակիցը թույլ չի տվել, ներխուժում է եղել թատրոն»։
Աղբյուր` Panorama.am
17:34
Փաշինյանի ասածը ենթատեքստ ունի. Աղասի Թավադյան
Այսօր, հոկտեմբերի 28-ին ԱԺ-ում 2025 թ. պետական բյուջեի նախագիծը ներկայացնելիս Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարեց «Պետությունը միայն ու միայն...
Աղբյուր` Panorama.am
17:32
Գյումրու ավագանու 14 անդամ հրաժարական է տվել
Գյումրին ընդգրկող թիվ 31 ԸԸՀ-ն այսօր ստացել է ավագանու 14 անդամի, այդ թվում՝ համայնքի ղեկավարի, պարտականությունների վաղաժամ դադարեցման...
Աղբյուր` Panorama.am
17:29
Ներքին Շենգավիթում 72-ամյա կնոջ սպանության կասկածանքով ձերբակալվել է վերջինիս որդին
Հոկտեմբերի 27-ին՝ ժամը 23:00-ին, Երևան քաղաքի Ն.Շենգավիթ 6-րդ փողոցի տներից մեկի բնակչից ահազանգ է ստացվել այն մասին, որ իր 72-ամյա կնոջը իրենց...
Աղբյուր` Panorama.am
17:21
Տերևաթափից առաջացած թափոններն այրելն արգելվում է օրենքով
«Մթնոլորտային օդի պահպանության մասին» ՀՀ օրենքի համաձայն՝ արգելվում է արտադրության կամ սպառման կամ տերևաթափից առաջացած թափոններն...
Աղբյուր` Panorama.am
17:09
Հայաստանի և Վրաստանի բանկային համակարգերի շահութաբերությունը կտրուկ աճել են. ՀԲՄ
ՀՀ Բանկերի միությունից ներկայացնում են Հայաստանի և Վրաստանի  բանկային համակարգերի շահութաբերության վերլուծությունը, որում ասվում է....
Աղբյուր` Panorama.am
17:04
Բանակում մաhվան դեպքերը, նախորդ տարվա համեմատ, գրեթե կրկնակի նվազել են. ՊՆ խոսնակ
2024 թվականի հաշվետու ժամանակահատվածում և այս պահի դրությամբ,  2023 թվականի նկատմամբ, բանակում մահվան դեպքերը գրեթե կրկնակի նվազել են։...
Աղբյուր` Panorama.am
17:03
ՀԿԵ-ն մանրամասներ է հայտնում ողբերգական վթարից ու երեկվա միջադեպից
Մայրաքաղաքի բնակչուհի Արմինե Դ.-ն հոկտեմբերի 26-ին հայտնվել է Երևանի վարչական սահմաններով ընթացող բեռնատար գնացքի դիմաց՝ երկաթուղային գծերի...
Աղբյուր` Panorama.am
16:59
Ամփոփվել է «ՌեԱնիմանիա» անիմացիոն ֆիլմերի և պատկերապատման արվեստի միջազգային փառատոնը
Հոկտեմբերի վերջին շաբաթը Երևանում իսկապես թևածում էր անիմացիայի շունչը՝ իր վառ գույներով:
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Միայն իրավական հարթակում ենք կարողացել ցավացնել Ադրբեջանին. Սիրանուշ Սահակյան
14:37 28/10/2024

Միայն իրավական հարթակում ենք կարողացել ցավացնել Ադրբեջանին. Սիրանուշ Սահակյան

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}