Քաղաքական 13:48 15/12/2023 Հայաստան

Ադրբեջանի համար ամենամեծ խնդիրներից մեկը հայերի պատմական ներկայությունն է արցախյան տարածքներում. Համլետ Պետրոսյան

44-օրյա պատերազմից հետո պարբերաբար լսում էինք, լուսանկարներ տեսնում, որ թշնամի Ադրբեջանն իր հսկողության տակ անցած Արցախի Հանրապետության տարածքներում խեղաթյուրում, ոչնչացնում, վանդալիզմի է ենթարկում հայկական հուշարձանները, եկեղեցիները, խաչքարերը։ Իսկ այս տարվա սեպտեմբերից՝ արցախցիների բռնի տեղահանությունից հետո նման դեպքերն ավելի հաճախ են։

Panorama.am-ը զրուցել է ԵՊՀ մշակութաբանության ամբիոնի վարիչ, պ.գ.դ., պրոֆեսոր,  Տիգրանակերտում պեղումներ իրականացրած արշավախմբի ղեկավար, monumentwatch.org ծրագրի գիտական ղեկավար Համլետ Պետրոսյանի հետ՝ Արցախի Հանրապետությունում նման պայմաններում հայկական հուշարձանների պահպանման մեխանիզմների, դրանց կիրառման հնարավորություն մասին։

Panorama.am-Ադրբեջանի՝ հայկական հուշարձանները ոչնչացնելու, խեղաթյուրելու դեմն առնելու միջոցը ո՞րը կարող է լինել։

Համլետ Պետրոսյան-Ընդհանրապես, ամենատարածվածը համարվում է միջազգային մշակութապահպան կազմակերպությունների՝ ՅՈՒՆԵՍԿՕ, ԻԿՕՄՕՍ, ԻԿՕՄ արձագանքը, բայց, որպես կանոն, միջազգային նման կազմակեպությունները պետությունների կազմակերպություններ են, քաղաքական կազմակերպություններ են, որոշումներն ընդունվում են շատ հաճախ ոչ թե ըստ իրավիճակի, այլ ըստ քվեարկության։ Դա բարդացնում է  խնդիրը։ Բայց դա մի ճանապարհ է, որի ուղղությամբ անպայմանորեն կարելի է աշխատել։

Մենք ընտրել ենք հիմնականում խնդիրը միջազգային գիտական հանրույթին ներկայացնելու ճանապարհը։ Դա նույնպես շատ կարևոր է այն առումով, որ շատ հաճախ  միջազգային զանազան մշակութապահպան կազմակերպություններ, ներառյալ քաղաքական՝ Եվրախորհուրդ, ՄԱԿ, դատարաններ, որպես կանոն դիմում են ավելի չեզոք  աղբյուրների։ 

Այս տեսակետից monumentwatch.org և Caucasus Heritage Watch-ն ակադեմիական հարթակներ են, չեք գտնի հայկականության, միտումնավորության որևէ դրսևորում։ Հատուկ համակարգ ենք մշակել, թե ինչպես ներկայացնել, հետևել ակադեմիական բարեվարքությանը, ավելորդ բառեր չասել և այս տեսակետից, կարծում եմ, մենք հաջողում ենք։ Դրա վկայություններից մեկն էլ այն է, որ ԱՄՆ դեսպանությունը մեզ առաջարկում է պայմանագիր կնքել Քորնելի համալսարանի հետ և համատեղ աշխատել որպես ամերիկյան և հայկական գիտական թիմեր։

Panorama.am-Գիտական մակարդակով արվում է հնարավոր ամեն ինչ, իսկ պետական մակարդակով բավարար քայլեր արվո՞ւմ են։

Համլետ Պետրոսյան-Ես կդժվարանամ ասել բավարար են։ Ընդհանրապես, իշխանության դիրքորոշումը կապված  այս ծանր վիճակի, պայմանագիր կնքելու հեռանկարի հետ, կորակեի զգուշավոր։ Երևի քաղաքականության մեջ դա հնարավոր է, բայց  մյուս կողմից էլ, ակնկալում եմ, պետությունը վարի նաև մշակութային ժառանգությանն ուղղված հատուկ քաղաքականություն և պարտադիր չէ այդ երկուսը՝ քաղաքական ընթացքն ու ժառանգության հանդեպ վերաբերմունքն իրար հետ կապել։ Մենք մեր թիմով  գրել ենք՝ ինչ անել հիմա։ Ուղարկել ենք մեր գրությունը մեր եկեղեցուն, Արցախի նախկին իշխանությանը, Հայաստանի իշխանություներին։ Մի երկու անգամ թեթև քննարկում է եղել, կարծես, ցավոք, որոշումը դանդաղում է։ Առաջակում ենք, որ եթե  պետությունը քաղաքական խնդիրներ ունի, ստեղծի վարչագիտական կենտրոն, պետության՝ Արցախի մշակութային ժառանգության հանդեպ վարվող քաղաքականության գործառույթը պատվիրակի այդ կենտրոնին։ Դա այս պայմաններում լավագույն լուծումն է։ Այս պահին պատասխան չկա։

Panorama.am-Ադրբեջանում գտնվող հայկական հուշարձաններն ադրբեջանցիները մեկ աղվանականցնում են, մեկ ուդիականացնում, հիմա նաև ուղղափառացնում։ Ինչո՞ւ՝ աղվանական, ուդիական, ...  բայց ոչ հայկական։

Համլետ Պետրոսյան- Ադրբեջանի համար ամենամեծ խնդիրներից մեկը հայերի պատմական ներկայությունն է այդ տարածքներում։ Ինչպե՞ս ժխտել  այդ պատմական ներկայությունը, երբ որ այդ փաստերը  հազարավոր են։ Ուրեմն կարելի է փորձել այդ փաստերը որոշակի փոփոխությամբ վերագրել ուրիշներին, միայն թե հեռացվի հայկականից, կապ չունի, թե ումն է։

Բայց այստեղ մի ուրիշ խնդիր էլ կա. Արցախն ու Ուտիքը դարեր շարունակ  գտնվել են Աղվանից եկեղեցու կազմում, կաթողիկոսները հանդես են եկել որպես Աղվանից կաթողիկոսներ, երբեմն իշխաններն են հանդես եկել որպես Աղվանից իշխան։ Այս ձևական բանը, քանի հայագիտությունը խորը և մանրամասն չի մեկնաբանել, հնարավորություն է  տալիս  ադրբեջանցիներին ասելու՝ տեսեք, եթե նա Աղվանից կաթողիկոս է եղել, ի՞նչ է նշանակում հայկական խաչքար։

Բայց բոլոր գրերը հայերեն են, կաթողիկոսները հիմնականում հայեր են եղել, խոսել ու գրել են հայերեն։ 

Panorama.am- Ահա թե ինչ...  Շնորհակալություն մեկնաբանելու համար։

Զրուցեց՝ Տաթև Մանուկյանը
 



Աղբյուր` Panorama.am
Share |

Հարակից հրապարակումներ`

Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

17:20
Գողության դեպք «Սուրբ Սարգիս» եկեղեցու խորանի դիմացից
Փետրվարի 18-ին, գողության դեպք է տեղի ունեցել Երևանում։ Ժամը 11։40-ի սահմաններում ՀՀ Ներքին գործերի նախարարության  ոստիկանության...
Աղբյուր` Panorama.am
16:42
Եկող շաբափ Հանրապետությունում եղանակը կցրտի
ՇՄՆ «Հիդրոօդերևութաբանության և մոնիտորինգի կենտրոն» ՊՈԱԿ-ից հայտնում են «Փետրվարի 23-ի և 27-ի ցերեկը, 26-ի գիշերն առանձին...
Աղբյուր` Panorama.am
16:17
Փետրվարի 24-ից հանրապետության դպրոցներում դասերը շարունակվելու են բնականոն կերպով. ԿԳՄՍ
Կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարությունից հայտնում են, որ փետրվարի 24-ից հանրապետության դպրոցներում դասերը շարունակվելու են...
Աղբյուր` Panorama.am
15:55
Թուրքիան սկսելու է խաղալ իր երկու գործիքներով` թուրքական «փափուկ ուժը» համեմված ադրբեջանական ուժի սպառնալիքով. Արա Պողոյան
Հիմա, քանի որ փոխվում են գլոբալ իրողություններ, Թուրքիան առանձին վերցրած Հայաստանի հետ հարաբերություններում սկսելու է խաղալ իր երկու հիմնական...
Աղբյուր` Panorama.am
15:28
Հասկանալի է, որ Կովկասում ուկրաիանական ստվերը ևս քննարկվելու է. Վարուժան Գեղամյան
Թյուրքագետ Վարուժան Գեղամյանը գրում է. «Ռուսաստանի արտգործնախարար Ս. Լավրովն այսօր գնում է   Թուրքիա` բանակցությունների: Ըստ...
Աղբյուր` Panorama.am
15:04
Այս լուսանկարն արվել է այս օրերին` թեմայի շուրջ հայաստանյան հանրության լարվածությունը մի քիչ փարատելու համար. Իվետա Տոնոյան
Գագիկ Ծառուկյանի մամուլի քարտուղար Իվետա Տոնոյանը գրում է. «Վերջին շաբաթվա ընթացքում հանրության մեջ ակտիվորեն ու հասկանալի...
Աղբյուր` Panorama.am
14:09
Իշխանությունն իր խնդիրն համարեց լուծված` սահմանափակելով Էդգար Ղազարյանի քաղաքական ազատությունը. Տիգրան Աբրահամյան
ԱԺ «Պատիվ ունեմ» խմբակցության քարտուղար Տիգրան Աբրահամյանը գրում է «Իշխանությունն իր խնդիրն այս փուլում համարեց լուծված`...
Աղբյուր` Panorama.am
13:52
Առանց վարորդական իրավունքի, ոչ սթափ, «Opel»-ի վարորդը՝ ավտոմեքենաների ջարդի հեղինակ
Փետրվարի 23-ին, խոշոր ավտովթար է տեղի ունեցել։ Ժամը 04։10-ի սահմաններում Երևան-Արմավիր Մ5 ավտոճանապարհին, Մուսալեռ գյուղի վարչական տարածքում...
Աղբյուր` Panorama.am
12:58
Նորից հիվանդության հետևանքով զինծառայողի մահվան դեպք է արձանագրվել. Անուշ Պողոսյան
«Առողջության իրավունք» ՀԿ-ի նախագահ Անուշ Պողոսյանը գրում է. «Նորից  հիվանդության հետևանքով զինծառայողի մահվան դեպք է...
Աղբյուր` Panorama.am
12:46
Տպավորություն է, որ մեր հանրության մի մեծ հատված այդպես էլ թմբիրից դուրս գալու մտադրություն չունի. Գևորգ Դանիելյան
Իրավագիտության դոկտոր, պրոֆեսոր Գևորգ Դանիելյանը գրում է. «Թվում էր, թե արցախցիներին պատուհասած հայրենազրկման դաժան ճակատագիրը գոնե...
Աղբյուր` Panorama.am
11:50
Թուրքական ավիաուղիներում գրանցվելիս ռուսներից պահանջել են վրացական վիզա
Ռուսաստանի երկու քաղաքացու մերժել են գրանցել Բուենոս Այրեսից Թբիլիսի առանց վրացական վիզայի չվերթի համար՝ չնայած առանց վիզայի ռեժիմի...
Աղբյուր` Panorama.am
11:29
Ստիպված այս դատարանի որոշմամբ պետք է ասեմ՝ ես մեր իրավական համակարգի ցավը տանեմ, ես իրենց հայրենասեր ջանին մեռնեմ. Էդգար Ղազարյան
«Ես մտադիր եմ հաղորդում ներկայացնել հանցագործության մասին քննիչի և դատախազի գործողությունների հետ կապված»,-դատարանի դիմաց ասաց...
Աղբյուր` Panorama.am
11:27
Գյումրիի Մուշ 1 և Մուշ 2 թաղամասերը պետք է պարտադիր կապվեն քաղաքի տուրիստական պորտալարին. Ռուբեն Մխիթարյան
«Զիլ քաղաքը պետք է իրեն սազական կյանք ունենա ու հաստատ կունենա»։
Աղբյուր` Panorama.am
10:41
Ցավոք սրտի դատարանը բավարարեց Էդգար Ղազարյանի դեմ բողոքը, բայց՝ մասնակի. Ռուբեն Մելիքյան
«Ցավոք սրտի դատարանը բավարարեց Էդգար Ղազարյանի դեմ բողոքը, բայց, բարեբախտաբար, մասնակի»,-Երևանի ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի...
Աղբյուր` Panorama.am
10:30
Ոչ մի բացատրություն չկա, թե Էդգար Ղազարյանն ինչ գործ ունի դատարանի դահլիճում. Արտակ Զաքարյան
«Քաղաքական գործընթացների ընդհանուր տրամաբանությւոնը վաղուց խախտված է, և այս իրավիճակում խոսել ժողովրդավարությունից և մարդու իրավունքներից,...
Աղբյուր` Panorama.am
09:43
Հայաստանում կան փակ և դժվարանցանելի ճանապարհներ
ՆԳՆ Փրկարար ծառայությունը տեղեկացնում է, որ ՀՀ տարածքում կան փակ և դժվարանցանելի ավտոճանապարհներ։ «Փակ են Արագածոտնի մարզում...
Աղբյուր` Panorama.am
00:30
Գյումրին կարող է լինել այն քաղաքը, որ իր օրինակով ցույց տա՝ գաղափարի շուրջ հնարավոր է որոշակի ամբիցիաներ կողքի դնել ու հասնել դրական արդյունքի. Մխիթարյան
«Ինձ ճանաչողները գիտեն՝ եթե ես գործի մեջ մտնում եմ, այն ինձ համար դառնում է առաջնահերթություն։ Նույն Գյումրու քաղաքապետարանում իմ...
Աղբյուր` Panorama.am
23:12
Թոքաբորբով հոսպիտալացված Հռոմի պապին արյան փոխներարկում են արել
Հռոմի Ֆրանցիսկոս պապը, ով հոսպիտալացվել էր թոքաբորբով, շնչառական նոպա է ունեցել և արյան փոխներարկում են արել։ Ռիա նովոստիի հաղոդմամբ, ...
Աղբյուր` Panorama.am
22:03
Հոսպիտալում զինծառայող է մաhաgել
Sputnik Արմենիային ասել է ՊՆ մամուլի քարտուղար Արամ Թորոսյանը
Աղբյուր` Panorama.am
21:58
Ասկերանի ամրոցը կկորցնի իր պատմաճարտարապետական դիմագիծը. Ավանեսով
Փետրվարի 18-ին Ադրբեջանի նախագահի պաշտոնական կայքի և հրապարակումներից մեկից հայտնի է դառնում, որ Ադրբեջանի կողմից օկուպացված Արցախի...
Աղբյուր` Panorama.am
20:58
Երևանի քաղաքապետարանից հայտնում են՝ մատչելի տարբերակով տոմս ձեռք բերելու մասին լուրը կեղծ է
Երևանի քաղաքապետարանը հայտարարություն է տարածել, որում նշված է. «Համացանցում տարածվել է «Անվճար հասարակական տրանսպորտ Երևանի...
Աղբյուր` Panorama.am
20:46
Վահագն Դավթյանը հաղթել է աշխարհի գավաթի առաջին փուլում՝ առաջ անցնելով Ադրբեջանի և Թուրքիայի ներկայացուցիչներից
Փետրվարի 18-ից 24-ը Գերմանիայի Կոտբուս քաղաքում անցկացվում է Աշխարհի գավաթի առաջին փուլը։ Վահագն Դավթյանը դարձել գեղարվեստական...
Աղբյուր` Panorama.am
20:34
Ֆրանսիայում տեղի է ունեցել ԵՄ-ից և ՆԱՏՕ-ից դուրս գալու պահանջով ցույց
Այսօր Փարիզում տեղի է ունեցել Եվրամիությունից և ՆԱՏՕ-ից Ֆրանսիայի դուրս գալու ցույցը։ Այս մասին գրում է Ռիա նովոստին։ Ցուցարարները երթով...
Աղբյուր` Panorama.am
20:21
Բռնшճնշnւմներն ակտիվանում են այն ժամանակ, երբ Փաշինյանը սկսում է վտանգ զգալ իր աթոռի նկատմամբ. Մալյան
«Բռնաճնշումներն ակտիվանում են միայն այն ժամանակահատվածում, երբ Նիկոլ Փաշինյանը սկսում է վտանգ զգալ իր աթոռի նկատմամբ»,-...
Աղբյուր` Panorama.am
19:59
ՔՊ-ական տիկնոջը խորհուրդ կտամ իր քաղաքական պապաների ոճով երկար-բարակ ճամարտակելու փոխարեն ներողություն խնդրել օգնական-եղբոր վարքագծի համար. Ասլանյան
 ՔՊ-ական պատգամավոր Էմմա Պալյանի եղբայրը՝ Հայկո Պալյանը, ով  «ղարաբաղցի ես, թե հայ?» արտահայտությունն էր արել, իսկ քույրն...
Աղբյուր` Panorama.am
19:46
Ցանկալի է՝ անկախ տարաձայնություններից, ընդդիմադիր ուժերը փորձեն առաջնորդվել Ներսես Շնորհալու բանաձևով. Աշոտյան
«Միասնություն՝ գլխավորում, ազատություն` երկրորդականում, և սեր՝ ամեն ինչում»
Աղբյուր` Panorama.am
19:30
ՔՊ-ն սնվում է մարդկանց պառակտումից և իրար նկատմամբ ատելությունից, ուղիղ ապացույցը՝ ՔՊ-ականի «Ղшրաբաղաgի՞ ես, թե հայ» այսօրվա խոսքը. Թաթոյան
«ՔՊ ղեկավարի իշխանությունը սնվում է Հայաստանի ներսում և Սփյուռքում մարդկանց պառակտումից և իրար նկատմամբ ատելությունից, քաոսից: Նրա...
Աղբյուր` Panorama.am
19:08
Ես հո ձեր Աղազարյան Հովիկը չեմ, որ հեռախոսս առգրավեք, քսերոքս անեք, բաժանեք ՔՊ-ականներին. Էդգար Ղազարյան
«Շնորհակալություն եմ հայտնում քննիչին ու դատախազին այս քրեական վարույթը նախաձեռնելու համար, որի արդյունքում իրենք հայտնվելու են մեղադրյալի...
Աղբյուր` Panorama.am
18:41
Էդգար Ղազարյանի խափանման միջոցի վերաբերյալ որոշումը դատարանը կհրապարակի փետրվարի 23-ին
Հասարակական-քաղաքական գործիչ Էդգար Ղազարյանի դեմ հարուցված քրեական գործով խափանման միջոցի քննությունն ավարտվել է, վաղը առավոտյան ժամը 10։00-ին...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Օր չկա, որ մենք փողոցում չտեսնենք բողոքի դուրս եկած տարբեր խմբեր. Բագրատ Սրբազան
13:30 22/02/2025

Օր չկա, որ մենք փողոցում չտեսնենք բողոքի դուրս եկած տարբեր խմբեր. Բագրատ Սրբազան

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}